صنعت پتروشیمی ایران در جریان جنگ تحمیلی سوم، آزمونی سخت از تابآوری را پشت سر گذاشت؛ با وجود آسیب به برخی مجتمعها، مدیریت بحران، تداوم تولید، تأمین نیاز داخل و آغاز سریع بازسازی، مانع از آن شد که اختلال در واحدهای تولیدی به توقف گسترده زنجیره تولید و تأمین کشور منجر شود.
پتروشیمی فقط صنعت تولیدکننده و صادرکننده نیست؛ هزاران واحد تولیدی در حوزههایی مانند بستهبندی، صنایع غذایی، شوینده، تجهیزات پزشکی، خودرو، نساجی و دیگر بخشهای صنعتی، برای ادامه فعالیت خود به مواد اولیه پتروشیمی نیاز دارند. ازاینرو، هرگونه توقف طولانیمدت در مجتمعهای بزرگ میتوانست آثار خود را بهسرعت در صنایع پاییندستی و بازار مصرف نشان دهد.
در این میان، پتروشیمی شهید تندگویان جایگاهی ویژه دارد. این مجتمع با تولید PET و PTA، یکی از حلقههای مهم زنجیره تأمین صنایع پاییندستی کشور و تنها تولیدکننده PET در ایران است؛ محصولی که همزمان در دو صنعت متفاوت، از صنایع غذایی و بستهبندی تا نساجی، نقش تعیینکننده دارد.
تندگویان در جریان حملات اخیر آسیب دید، اما روایت این مجتمع پس از جنگ، روایت توقف نبود؛ روایت بازگشت بود. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر روشن میشود که بدانیم فرآیند پیچیده پلیمریزاسیون PET به تأمین مستمر خوراک و حاملهای انرژی وابسته است و خوراک مجتمع از پنج شرکت پتروشیمی مستقل تأمین میشود. در چنین شرایطی، هرگونه حادثه یا توقف در واحدهای بالادست میتوانست زنجیره تولید تندگویان را، بهویژه در شرایط جنگی، متوقف کند.
با این حال، مدیریت تولید تنها مسئله این مجتمع نبود. تنظیم بازار داخلی و تأمین نیاز دو صنعت متفاوت، یعنی صنایع غذایی و نساجی، همزمان با محدودیتهای تولید و عرضه، بخش دیگری از این مدیریت بود؛ موضوعی که اهمیت آن در شرایط بحران، کمتر از حفظ ظرفیت تولید نیست.
از سوی دیگر، از اسفندماه سال گذشته تاکنون، خوراک مجتمع با کاهش حدود ۵۰ درصدی مواجه بوده و همزمان نوسانات برق و سایر حاملهای انرژی نیز استمرار تولید را دشوار کرده است. با وجود این محدودیتها، افزایش بهرهوری تولید و حفظ جریان فعالیت، نشان میدهد مدیریت تندگویان صرفاً بر افزایش مقدار تولید متمرکز نبوده، بلکه استفاده حداکثری از ظرفیت موجود را دنبال کرده است.
پیش از آغاز جنگ نیز دو رکورد تولید ماهانه بالاتر از ۱۰۰ هزار تن در این مجتمع ثبت شد و در ادامه، تحقق ۱۱۰ درصد برنامه تولید در شرایط جنگی، تصویری از استمرار برنامه تولید ارائه داد. افزایش ۱۲ درصدی تولید در نیمه دوم سال گذشته، تحقق ۸۹ درصد برنامه فروش و ثبت حدود ۴۸ همت درآمد عملیاتی نیز بخشی از عملکرد اقتصادی شرکت در این دوره است.
اما اهمیت عملکرد تندگویان فقط در حفظ تولید خلاصه نمیشود. مرحله مهمتر، بازگرداندن ظرفیتهای آسیبدیده و کاهش ریسکهایی است که میتوانند در آینده استمرار تولید را تهدید کنند. پروژه بازطراحی و جایگزینی سیلوهای آسیبدیده واحد PET-2 نمونهای از همین رویکرد است؛ اقدامی که هم یک ریسک ایمنی و عملیاتی را کاهش داد و هم زمینه استمرار مطمئنتر تولید را فراهم کرد.
در کنار این اقدامات، توسعه ساخت داخل نیز به یکی از پایههای استمرار تولید تبدیل شده است. داخلیسازی ۲۷۹ کد تجهیز و قطعه به ارزش ۹.۷ هزار میلیارد ریال در سهماهه نخست سال ۱۴۰۵، نشان میدهد بخشی از مسیر تثبیت تولید بر توان متخصصان و سازندگان داخلی استوار شده است.
مسیر توسعه نیز متوقف نشده است؛ از ورود واحد تولید STAPLE به مرحله بهرهبرداری تجاری تا اجرای طرح پایلوت سامانه خورشیدی ۱۷ کیلوواتی و برنامههای مدیریت انرژی و آب، مجموعهای از اقدامات در حال دنبال شدن است که هدف آن فقط بازگشت به شرایط پیش از بحران نیست.
تجربه جنگ تحمیلی سوم نشان داد تابآوری صنعت پتروشیمی به توان یک مجتمع محدود نمیشود؛ از پیشبینی سناریوهای پدافند غیرعامل و تأمین اقلام ضروری تا مدیریت تولید، عرضه و تقاضا، تأمین انرژی، واردات و صادرات و آغاز سریع بازسازی، مجموعهای بههمپیوسته از اقدامات را شکل میدهد.
پتروشیمی شهید تندگویان نیز در همین مسیر قرار دارد؛ مجتمعی که آسیب دید، اما تولید را رها نکرد؛ با وجود کاهش شدید خوراک و نوسانات انرژی، بهرهوری را دنبال کرد، بازار داخلی را مدیریت کرد و اکنون با تکیه بر توان متخصصان داخلی، بازسازی هدفمند و بهینهسازی تجهیزات، مسیر بازگشت به ظرفیت اسمی را دنبال میکند.
تندگویان از جنگ فقط با حفظ تولید عبور نمیکند؛ با مدیریت زنجیره تولید، بازسازی و افزایش بهرهوری، در حال آمادهسازی ظرفیت برای فردای صنعت است.
